اشتهارد شهرقلعه ها و امامزاده ها

شهر اشتهارد

بخش اشتهارد کرج ، از شمال به بخش نظرآباد شهرستان هشتگرد و بخش آبيک در استان قزوين ، از جنوب به بخش مرکزي شهرستان شهريار و استان مرکزي ، ازشرق به بخش مرکزي شهرستان کرج و ازغرب به بخش بويين زهرا در استان قزوين محدود مي شود.
بخش اشتهارد برخلاف بخش مرکزي کرج که دهستان هاي آن عمدتا در مناطق کوهستاني و صعب العبور واقع شده اند ، دشتي وسيع و نيمه کويري که ادامه زمين هاي آن در قسمت هاي جنوبي به مناطق کويري در استان قم و استان مرکزي مي پيوندد. به همين دليل آب و هواي بخش اشتهارد ، خشک و نيمه کويري است. آب کشاورزي و شرب اين منطقه قبلا از طريق رودخانه کرج و رودخانه کردان تامين مي شده ، ولي هم اکنون که آب رودخانه کرج به تهران منتقل مي شود ، کشاورزي در اين منطقه به وسيله چاه هاي عميق ايجاد شده ، ادامه دارد.
وسعت زمين هاي مناسب کشاورزي و جريان آب رودخانه هاي کرج وکردان ، همچنين وجود راه هايي که به استان تهران ، قزوين ، قم و مرکزي منتهي مي شود ، باعث شده که بخش اشتهارد منطقه اي آباد و پر رونق باشد .
وجود آثار متنوع فرهنگي و باستاني مربوط به دوران هاي مختلف تاريخي نشان مي دهد که اين آباداني و رونق در گذشته هاي دور نيز وجود داشته و فراواني و وسعت تپه هاي باستاني و ابنيه تاريخي و بناهاي امامزاده اي در اين بخش ، گواه اين مدعا است .
بخش اشتهارد شامل دهستان پلنگ آباد(رحمانيه) و حومه اشتهارد است که در خصوص آثار فرهنگي- تاريخي آن مي توان از تپه باستاني و امامزاده قاسم احمدآباد ، تپه هاي باستاني و قلعه اربابي کوي راشته ، تپه کردچشمه ، تپه باستاني و امامزاده زيد و رحمان و قلعه روستايي پلنگ آباد، قلعه روستايي قزل حصار ، امامزاده رزاق چهارطاق ، بزقلعه ، تپه و امامزاده سليمان ، تپه باستاني خرم آباد ، تپه باستاني علي آباد ، امامزاده ام کبري و ام صغري و حسينيه سياديه اشتهارد همچنين تپه هاي باستاني مرادتپه نام برد که به مهم ترين آنها اشاره مي شود.
دهستان پلنگ آباد
دهستان پلنگ آباد ، در نيمه شرقي بخش اشتهارد واقع شده است. وجود امامزاده رحمان و زيد(سه گنبدان) در مرکز اين دهستان ، بهانه خوبي بوده که اسم روستاي پلنگ آباد به "رحمانيه" تغيير يابد .
گسترش شهري ماهدشت ، موجب اتصال بخش مرکزي کرج به بخش اشتهارد از دهستان پلنگ آباد شده است . سردارآباد و احمدآباد و راشته، شرقي ترين آبادي هاي رحمانيه هستند که تقريبا به غرب ماهدشت متصل شده اند .
تپه باستاني پلنگ آباد
پلنگ آباد در 54 کيلومتري جنوب غربي کرج ، برسر جاده ارتباطي کرج - اشتهارد قرار گرفته است. در روستاي پلنگ آباد ، يک تپه باستاني و يک امامزاده به نام زيد و رحمان (سه گنبدان) و قسمت هاي ناچيزي از يک قلعه روستايي وجود دارد که قابل معرفي به عنوان آثار فرهنگي - تاريخي هستند.
تپه باستاني پلنگ آباد در غرب روستا و شمال امامزاده قرار گرفته است.
سفال هاي جمع آوري شده از سطح و اطراف تپه مربوط به دوران هاي تاريخي و اوايل اسلام تا دوران متاخر است که با بررسي آنها مي توان نتيجه گرفت در طولاني مدت استقرارهايي در اين تپه وجود داشته است.
امامزاده رحمان و زيد
در جوار تپه باستاني پلنگ آباد ، بنايي با سه گنبد رفيع وجود دارد که به امامزاده رحمان و زيد و يا امامزاده سه گنبدان معروف است. وجود اين امامزاده بهانه قابل قبولي است که مردم نام روستاي خود را به "رحمانيه" تغيير دهند .
بناي امامزاده تشکيل شده از سه تالار مربع شکل که سقف آنها گنبدي و داخل دوتاي آن ضريح چوبي فرسوده امامزاده و سومي که به شدت درحال ويراني و کاملا تخليه است.
بناي يادشده ، آثاري از معماري دوران ايلخاني ، تيموري و صفوي را در خود دارد. مردم محلي و مسئولان اداره اوقاف ، زيد و رحمان را از نوادگان امام جعفر صادق(ع) مي دانند . ولي شجره نسب مکتوبي از آن در دست نيست.
وجود سفال هاي قرن هشتم تا دهم در تپه باستاني پلنگ آباد و سبک معماري اين امامزاده که همزمان با سفال هاست ، نزديکي بودن زمان آنها را ثابت مي کند.
قلعه روستايي پلنگ آباد
در روستاي پلنگ آباد ، قلعه اي روستايي وجود داشته که هم اکنون فقط دروازه ورودي و يکي از برج هاي نگهباني متصل به آن باقيمانده است. اين دروازه به صورت دو طبقه ساخته شده که قسمت پايين آن راهرو دالان مانند يا ورودي قلعه است و طبقه دوم تعدادي اتاق است که احتمالا مخصوص نگهبانان قلعه بوده است.
سبک معماري و شيوه طاق زني در اتاق هاي طبقه دوم ، شباهت زيادي به طاق هاي بناي آرامگاه زيد و رحمان دارد و مي توان نوعي همزماني در آنها مشاهده کرد.
قلعه روستايي قزل حصار
قلعه روستايي قزل حصار در کنار جاده کرج - اشتهارد و در فاصله 5 کيلومتري شرق پلنگ آباد قرار دارد . از اين قلعه به جز حصار و برج هاي چهارگانه آن ، اثر قابل توجهي باقي نمانده و بناهاي داخل قلعه يا منهدم شده و يا نوسازي شده است. مصالح ساختماني حصار و برج ها ، خشت و گل است و قدمت آن احتمالا به دوره قاجاريه مي رسد .
بزقلعه
در 15 کيلومتري شرق اشتهارد ، از جاده کرج - اشتهارد راهي آسفالت به طرف جنوب جدا مي شود که به روستاي مختارآباد منتهي مي شود. در انتهاي روستاي مختارآباد ، در خط الراس کوه هاي اين قسمت ، باقي مانده هاي قلعه اي وجود دارد که به بز قلعه معروف است.
سفال هاي به دست آمده از سطح و اطراف تپه اي که اين قلعه بر روي آن قرار گرفته ، بسيار متنوع و از نوع سفال هاي خشن و ظريف لعابدار و بي لعاب دوران اسلامي است. تنوع و زيبايي سفال ها ، حکايت از اهميت قلعه به عنوان يک مکان زندگي دارد . قدمت سفال ها ، احتمالا به دوران صفوي مي رسد و مي توان گفت حداقل اين قلعه ، مربوط به اين دوره است.
تپه و امامزاده سليمان
در فاصله 10 کيلومتري شرق اشتهارد و کنار جاده آسفالت کرج - اشتهارد ، در زمين هاي کوشک آباد ، بناي آرامگاهي مجللي برپاست که به امامزاده سليمان معروف است. امامزاده سليمان ، تشکيل شده از يک حياط نسبتا بزرگ که بناي آرامگاه در ميان آن قرار دارد. در ضلع غربي حياط ، آب قناتي در جريان که محل شستشو و وضو گرفتن زوار امامزاده است.
ساختمان و بناي امامزاده ، مشتمل بر يک ايوان که رو به شمال باز مي شود و قسمت ورودي امامزاده است . تالاري مستطيل شکل و ستون دار که محل اقامه نماز و دعا است و يک اتاق مربع شکل کوچک که ضريح فلزي امامزاده سليمان در ميان آن واقع شده و زيارتگاه اصلي است. سقف اتاق اخير ، گنبدي و سقف تالار مستطيل شکل ، به صورت ضربي پوشيده است .
مردم محلي ، قدمت بناي امامزاده را از دوران صفوي و او را از نوادگان امام موسي کاظم مي دانند .
امامزاده ام کبري و امامزاده ام صغري و حسينيه سياديه اشتهارد در ضلع شمالي ميدان امام خميني اشتهارد ، قبرستاني وجود دارد که محل دفن شهداي اشتهارد است. در اين قبرستان بناي آرامگاهي محکم و مجلل وجود دارد که به امامزاده ام کبري و ام صغري معروف است. مردم محلي و مسئولان اداره اوقاف ، آنها را دو بانوي بزرگوار از نوادگان امام موسي بن جعفر(ع) مي دانند .
بناي امامزاده تشکيل شده از يک ايوان ورودي رو به شمال ، يک تالار مستطيل شکل به عنوان نمازخانه و اتاقي مربع شکل که ضريح فلزي امامزاده در آن قرار دارد .
گنبد مدور امامزاده کاملا کاشيکاري و داخل امامزاده با اندود گچ و گچبري پوشش داده شده است .
ظاهرا بناي اوليه ، مربوط به دوره صفويه و همزمان و هم سبک با بناي امامزاده سليمان است . به نظر مي رسد اين امامزاده ، ام کبري و ام صغري ، در يک زمان مي زيسته و با هم مرتبط بوده اند. گرچه بناي امامزاده ام کبري و ام صغري ، به خصوص در قسمت هاي داخلي کاملا بازسازي شده ولي بر ديوار جنوبي تالار سنگ قبري نصب شده که تاريخ چهارم ذي الحجه سنه 991 را بر خود حک دارد. وجود اين سنگ قبر در ديوار ، قدمت بنا را حداقل تا اين دوره به عقب مي برد .
ضلع غربي اين قبرستان ، متصل به بنايي قديمي به نام حسينيه سياديه است. ورودي حسينيه سياديه برخلاف ورودي امامزاده ام کبري و ام صغري رو به جنوب و داراي سردري آجري و دري چوبي است .
بناي اين حسينيه با امامزاده ام کبري و ام صغري ، ارتباطي تنگاتنگ و مستقيم داشته است